Sáng thứ Hai, chị Lan mở máy tính lúc 7h40. Mười lăm phút sau chị vẫn đang dò lại bảng theo dõi tiến độ của nhóm, chép số từ ba tệp khác nhau vào một tệp thứ tư để kịp gửi báo cáo cho sếp trước 9h. Chị là trưởng nhóm vận hành ở một công ty khoảng 60 người. Chị không thấy mình làm sai gì. Nhưng cuối ngày, khi tự hỏi hôm nay mình đã quyết định được điều gì quan trọng, chị chỉ nhớ ra hai việc. Phần lớn thời gian còn lại đã đi vào những việc mà nếu có ai đó tổng hợp hộ, chị vẫn làm tốt như thường.
Bài này không nói chị hay bất kỳ ai yếu kém. Nó nói về một cấu trúc công việc quen thuộc đang lấy đi của quản lý cấp trung phần thời gian đáng lẽ dành cho phán đoán. Và về một cách nhìn lại phân bổ thời gian để chọn ra việc nào nên giao cho hệ thống.
Một ngày của quản lý, nhìn kỹ từng khung giờ
Hãy tạm dựng lại ngày của chị Lan theo kiểu nhật ký, chỉ ba mốc thôi.
8h00: Mở hộp thư, có bốn tin nhắn hỏi "cái này tới đâu rồi". Chị trả lời từng cái, mỗi cái một chút, vì không ai có sẵn một chỗ chung để tự xem. 10h30: Cuộc họp giao ban, chị trình bày số liệu tuần vừa rồi. Số liệu ấy chị ghép tay từ báo cáo của ba bạn trong nhóm, mỗi bạn gửi một kiểu. 15h00: Nhắc ba bạn còn thiếu đầu việc trước hạn chót chiều nay. Chị nhắn riêng từng người vì nhắn trong nhóm chung thì sợ loãng.
Đến đây thì bức tranh đã rõ. Có những việc lặp lại gần như theo lịch: gom số, đối chiếu, nhắc hạn, trả lời câu hỏi trạng thái. Cũng có những việc thực sự cần não: quyết định có nên dời hạn một đầu việc vì khách đổi yêu cầu, chọn cách xử lý khi hai bạn trong nhóm hiểu nhiệm vụ khác nhau, cân nhắc nên bổ sung người hay cắt bớt phạm vi. Hai loại việc này chen nhau trong cùng một ngày, và loại thứ nhất thường thắng vì nó réo gọi trước.
Điều đáng chú ý: chị Lan không hề thiếu năng lực. Chị làm phần tổng hợp rất gọn. Nhưng chính vì làm gọn nên nó lặng lẽ chiếm chỗ, và không ai, kể cả chị, nhận ra mình đang trả giá bằng thời gian ra quyết định.
Phân loại việc bằng hai câu hỏi
Thay vì cố nhớ hết mọi việc, hãy đặt hai câu hỏi cho từng đầu việc trong ngày. Câu một: việc này có lặp lại không, tức là tuần sau hay tháng sau mình có làm lại gần như y hệt? Câu hai: việc này có cần phán đoán không, tức là nếu đưa cho người khác làm, họ có cần hiểu bối cảnh sâu mới làm đúng?
Hai câu hỏi này tạo ra bốn nhóm, và mỗi nhóm cần một cách đối xử khác nhau.
| Lặp lại? | Cần phán đoán? | Nên xử lý thế nào |
|---|---|---|
| Có | Không | Ứng viên rõ nhất để giao cho hệ thống |
| Có | Có | Giao phần thu thập, giữ phần đánh giá |
| Không | Không | Việc vặt, gộp lại hoặc bỏ hẳn |
| Không | Có | Chính là việc bạn nên dành thời gian nhất |
Nhóm đầu tiên là nơi đáng nhìn trước. Đó là những việc có quy trình rõ, đầu vào biết trước, đầu ra biết trước, chỉ khác dữ liệu mỗi lần. Nhóm thứ hai tinh tế hơn: ví dụ việc đánh giá hiệu suất của một bạn trong nhóm. Phần thu thập thông tin có thể tự động, nhưng phần nhận định thì không nên, và cũng không nên giao cho máy. Nhóm thứ ba thường bị bỏ qua vì nó nhỏ, nhưng cộng dồn lại cũng đáng kể. Nhóm thứ tư là lý do bạn ngồi ở vị trí này.
Điểm cần nhớ: câu hỏi không phải "việc này có quan trọng không" mà là "việc này có cần chính mình phán đoán ở từng lần làm không". Rất nhiều việc quan trọng nhưng không cần phán đoán lặp lại.
Có một cái bẫy nhỏ. Nhiều quản lý giữ lại việc tổng hợp vì nghĩ "tự làm cho chắc, tự làm mới hiểu số". Điều đó đúng ở giai đoạn đầu, khi bạn còn đang học cách đọc dữ liệu của nhóm mình. Nhưng khi đã hiểu, việc chép tay không còn mang lại hiểu biết mới, chỉ mang lại mỏi mắt. Phân biệt được hai giai đoạn này là bước đầu tiên.
Ba việc tổng hợp nên giao cho hệ thống ngay
Không bàn tới công cụ cụ thể, chỉ nói tới loại việc. Ba loại dưới đây xuất hiện ở gần như mọi nhóm 20 đến 60 người, và đều là ứng viên tốt để đẩy ra khỏi tay quản lý.
Gom số từ nhiều nguồn về một chỗ
Đây là việc tốn thời gian nhất mà lại ít giá trị nhất. Ba bạn gửi ba tệp, quản lý ngồi ghép, đối chiếu, sửa lỗi định dạng. Nếu dữ liệu đã nằm ở một chỗ chung và được chuẩn hoá ngay từ lúc nhập, phần ghép này biến mất. Cái còn lại là đọc và nhận xét, đúng phần cần não.
Nhắc hạn và theo dõi trạng thái
Nhắc hạn là công việc của lịch, không phải của người. Khi mỗi đầu việc có hạn rõ và trạng thái nhìn thấy được, câu hỏi "tới đâu rồi" tự có câu trả lời. Quản lý chuyển từ người đi hỏi sang người chỉ can thiệp khi có việc chệch hướng. Điều này cũng công bằng hơn với nhóm: không ai bị nhắc riêng trước mặt người khác, và không ai phải chờ được nhắc mới nhớ.
Tạo báo cáo định kỳ theo mẫu cố định
Báo cáo tuần, báo cáo tháng, bảng tổng hợp gửi cấp trên: phần lớn nội dung là cố định, chỉ thay số. Việc tạo bản nháp nên do hệ thống làm. Quản lý đọc bản nháp, thêm phần nhận định, phần cảnh báo, phần đề xuất. Thời gian tiết kiệm được ở đây thường rơi vào đúng buổi sáng thứ Hai, lúc đầu óc còn tỉnh và quyết định có chất lượng nhất.
Một lưu ý về chi phí. Chuyển ba việc này cho hệ thống không miễn phí. Bạn sẽ mất công chuẩn hoá cách nhập liệu, mất vài tuần đầu để nhóm quen, và có thể phải chịu một giai đoạn số liệu lộn xộn trước khi ổn định. Đó là cái giá thật, không nên giấu. Nhưng nó là chi phí một lần, trong khi việc chép tay là chi phí lặp lại mỗi tuần.
Đo lại sau một tháng: thời gian tiết kiệm đi đâu
Đây là phần dễ bị bỏ qua nhất. Giao việc cho hệ thống mà không đo lại thì rất dễ rơi vào cảnh thời gian tiết kiệm được bị lấp đầy bởi những việc lặp lại khác, hoặc bởi họp nhiều hơn. Khi đó bạn đã làm việc chăm hơn mà chưa chắc đã quyết định tốt hơn.
Cách đo đơn giản, không cần công cụ phức tạp. Trước khi thay đổi, ghi lại trong khoảng một tuần xem mỗi ngày bạn dành bao nhiêu thời gian cho việc tổng hợp và nhắc nhở, và bao nhiêu cho việc ra quyết định. Sau một tháng, ghi lại lần nữa. Hai con số đó đủ để bạn tự thấy mình đã đi đâu.
Quan trọng hơn là câu hỏi tiếp theo: thời gian tiết kiệm được dùng vào đâu? Có ba chỗ đáng đổ vào. Một là những quyết định bị trì hoãn lâu nay, ví dụ việc sắp xếp lại cách chia việc trong nhóm. Hai là những cuộc nói chuyện một-một với từng bạn, thứ mà quản lý hay hoãn vì "chưa có thời gian". Ba là khoảng trống để suy nghĩ, nghe có vẻ xa xỉ nhưng lại là nơi những quyết định tốt sinh ra.
Nếu sau một tháng bạn thấy thời gian tiết kiệm bị hút vào họp và trả lời tin nhắn, đó không phải thất bại của việc tự động hoá. Đó là tín hiệu bạn cần đặt ra một ranh giới mới cho quỹ thời gian của mình, giống như cách bạn vừa đặt ranh giới cho việc tổng hợp.
Quay lại chị Lan. Chị thử cách này trong một tháng, bắt đầu từ đúng một việc: gom số. Tháng sau, buổi sáng thứ Hai của chị bắt đầu lúc 8h15 thay vì 7h40, và mười lăm phút đầu tiên chị dùng để đọc số chứ không phải để chép số. Chị bảo cảm giác khác hẳn, không phải vì rảnh hơn, mà vì việc đầu tiên trong ngày đã là việc cần đầu mình. Nếu bạn đang ở vị trí tương tự, hãy thử bắt đầu từ một việc lặp lại nhất trong tuần này. Giao nó cho hệ thống, rồi tháng sau đo lại xem bạn đã lấy lại được gì. Ở DoanhSo, chúng tôi vẫn nói với các quản lý cấp trung một câu đơn giản: thời gian của bạn là tài sản, và nó xứng đáng được chi cho những quyết định chỉ bạn mới ra được.
